Upotreba dronova (bespilotnih letelica) i njihova efikasnost u borbi

U poslednjih pedeset godina pojavio se veliki broj bespilotnih letelica (BL) različitih aerodinamičkih karakteristika, istrajnosti leta, načina i mesta lansiranja i prihvatanja i još raznovrsnijih namena. Dostignuća savremene nauke, tehnike i tehnologije posebno u oblasti mikroelektronike i sistema upravljanja, omogućila su konstruisanje i proizvodnju BL koje su sposobne da izvode upravljivi let u velikom opsegu visina, brzina i daljina i da pri tome izvršavaju veoma složene i raznovrsne zadatke sa skoro istom efikasnošću kao letelice sa posadom.

Najvažniji zadaci koji imaju vojnu primenu su: osmatranje bojišta; izviđanje objekata na zemlji pomoću tehničkih sredstava; ozračivanje ciljeva na zemlji kada se po njima dejstvuje vođenim ubojnim sredstvima; vatreno dejstvo po objektima na kopnu, moru kao i u vazdušnom prostoru i slično.

Osnovne prednosti BL upoređenju sa pilotiranim jesu njihova niska proizvodna cena, jednostavna konstrukcija i sposobnost da dejstvuju u uslovima koji ne dozvoljavaju primenu pilotiranih letelica.

Poslednjih godina razvijena je nova klasa BL – za vatrena dejstva koja mogu da izvršavaju veliki broj novih funkcija bitno drugačijih od funkcija prethodnih generacija letelica. U te nove funkcije mogu se ubrajati: uništavanje ciljeva na zemlji u zonama snažne PVO, gde bi gubici pilotiranih letelica bili veliki, vođenje borbe u vazduhu i uništavanje vazdušnih ciljeva; izviđanje i osmatranje bojišta; korekcija artiljerijske vatre; vođenje protivoklopne borbe; simuliranje lažnih ciljeva za obmanjivanje sredstava PVO.

Zavisno od dimenzija, mase i radiusa dejstva, BL možemo grubo svrstati u tri grupe: male (mini), srednje (midi) i velike (maksi).

Bespilotne letelice se mogu uslovno klasifikovati i na druge načine:

  • Prema nameni na: osmatračke, izviđačke, obaveštajne, ometačke, za vatrena (udarna) dejstva sa samouništenjem (kamikaze) i bez samouništenja i za civilne potrebe;
  • Prema doletu: za bliska rastojanja (do 5 km), za male (do 50 km), srednje (do 300 km) i velike (iznad 300 km) radijuse dejstva;
  • Prema nivou upotrebe na: taktičke (do 300 km doleta) i operativne (iznad 300 km doleta);
  • Prema visini patroliranja na: letelice koje lete na malim visinama (do 4000 m) srednjim visinama (do 10 000 m) i velikim visinama (iznad 10 000 m);
  • Prema veličini radarskog, termičkog (infracrvenog), vizuelnog i akustičkog odraza (signaturi) letelice na: konvencionalne i “nevidljive” letelice izrađene u “stelt” tehnologiji;
  • Prema vrsti na: vojne i civilne;
  • Prema brzini leta na: podzvučne i nadzvučne;
  • Prema pogonu na: klipne, turbomlazne i druge.

Ovaj uvod je napisan na osnovu knjige Tirnanić S., Bespilotne letelice, VIZ, Beograd 2001.

NAPOMENA: Ovaj prilog pogodan je i za proračune ometanje i fizičko uništavanje (posebno sa PAT i PAR) dronova.

LEGENDA:

N – broj aviona sa i bez posade-dronova (protivnika);

n – broj naših PVO sistema;

 , parametar protivnika koji čine: tp – radar PVO ne radi (ili “ćuti”), vođenje drona ili prenos slike ne rade; ts – radar PVO radi, vođenje drona i prenos slike rade;

pi – verovatnoća otkrivanja našeg PVO sistema;

pom – verovatnoća ometanja našeg PVO sistema (radara) ili dronova sa jednim ili više ometača (m);

Ks – koeficijent spremnosti (neprekidnost rada uređaja – sistema);

pgu – verovatnoća uništenja N, računata pomoću teorije – sistema masovnog opsluživanja (TMO/SMO);

pot – verovatnoća otkrivanja N, računata pomoću TMO/SMO ili statistički;

pm – verovatnoća pogađanja N, dobija se testiranjem na poligonima a nekad se izražava kao tehnički podatak. Može se zameniti i brojem potrebnih pogodaka za obaranje aviona ili drona;

nu – vlastiti gubici;

no – srednji broj radara PVO ili kanala vođenja ili prenosa podataka dronova koji su ometani;

Nu – srednji broj uništenih N;

PAT – PVO artiljerija;

PAR – lako prenosni raketni sistemi PVO;

tg – vreme gađanja – dejstva po N. Ova veličina je različito definisana za različite PVO sisteme;

α – parametar naših PVO sistema, a računa se različito zavisno od sistema. Za raketne sisteme PVO α=λ* tg, gde je λ broj ciljeva u naletu u jednoj minuti, a tg srednje vreme neophodno za gađanje jednog cilja.

Nabrajanjem svih ovih parametara (varijabli) pokazuje se složenost procena, da bi one bile validnije i što verovatnije (racionalnije).

U prvoj tabeli (uticaj ometanja na Nu) prvi red (vrsta) pokazuje da naš PVO sistem nije otkriven i njegova efikasnost je 43% (12/5,2), a u drugoj vrsti sistem je otkriven i ometan pa mu je efikasnost spala na 25% (12/3).

Na ovaj način može se procenjivati uticaj ometanja na naš sistem PVO u obaranju srednjih i velikih dronova.

U drugoj tabeli dati su načini proračuna obaranja srednjih i malih dronova PA topovima 20, 30, 40 mm i drugim kalibrima (prva tri reda – vrste), a u ostalom delu mogućnosti obaranja dronova koji imaju toplotni odraz lako prenosnim raketnim sistemima.

Detaljni podaci o proceni PVO sistema dati su u poglavlju II “Procena efikasnosti sistema PVO u uslovima protivelektronske borbe (elektronskih dejstava)”, iz knjige “Metoda efikasnije procene borbene situacije”, koja je u celini objavljena na ovom sajtu pod naslovom “Knjiga na poklon”.

KRATAK REZIME

Veliko korišćenje dronova (raznih namena i vrsta) u sukobu u Ukrajini zahteva proračune efikasnosti njihove upotrebe. Zato je priložen prilog iz drugog poglavlja knjige pod nazivom PROCENA EFIKASNOSTI SISTEMA PVO U USLOVIMA PROTIVELEKTRONSKE BORBE (ELEKTRONSKIH DEJSTAVA).

Kada je za obaranje jednog drona (male i srednje veličine) PA artiljerijom dovoljan jedan ili dva pogodka – projektila, tada je verovatnoća pogađanja Pm = 0,5-1, tj. od 50 – 100% ili prosečno 75% (što praksa potvrđuje), a drugi dronovi se “obaraju” elektromagnetnim ometanjem. Razvijene su nove E-bombe i rakete koje “PRŽE” elekromagnetska sredstva na zemlji i dronovima protivnika elektromagnetnim impulsima (kao EMINE) i elektronske puške koje ometaju kanale upravljanja i navigacije dronova.

Kod upotrebe PA mitraljeza 12,7 i 14,5 mm potrebno je više metaka za obaranje jednog malog ili srednjeg drona od 5 do 10 metaka pa je verovatnoća pogađanja Pm = 0,1 – 0,2. Zato je ukupna količina upotrebljene municije vrlo velika (1000 – 1500 metaka).

Međutim, ciljevi, posebno rojevi dronova gađaće se grupom (što većom) mitraljeza i drugih PVO sredstava, pa će u vazdušnom prostoru biti velika “gustina vatre” kroz koju će ograničen broj dronova uspeti da “prođe”.

Mr Šepec Vladimir

Оставите одговор